Overheden onderschatten natuurwaarde golf

Nee, hè, dit kan toch niet waar zijn!, dacht ik toen ik in de krant las dat het voortbestaan van de baan waar ik mijn golfloopbaan ben begonnen op losse schroeven stond. Een verslaggever van dagblad Het Parool had lucht gekregen van het door de gemeente Amsterdam ingestelde voorkeursrecht en was op onderzoek uitgegaan bij de exploitanten van de baan, Frank Bleeker en Natha Wassink Smit. Hij schreef onder meer dat ‘de gemeente Amsterdam eerder dit jaar een claim legde op de 43 hectare golfgrond. Verwezen werd naar de in 2021 opgestelde 'Omgevingsvisie voor 2050' en het daarin vastgestelde vooruitzicht dat de golfbaan moet plaatsmaken voor sportvelden en een park. Op de golfbaan roept dat vragen op: hier wordt toch ook gesport? Golf behoort immers tot de meeste beoefende sporten in Nederland, vooral onder zestigplussers.’

Groene buffer

Elke baan waar sluiting of krimp dreigt, gaat me aan mijn golfhart. Of het nu de baan van de Haagse Golfvereniging Leeuwenbergh is, waar de gemeente een afvalcluster wil vestigen, of die van Golfcentrum Eindhoven, die eind 2026 moet sluiten om plaats te maken voor 750 studentenwoningen. Maar voor Golf Waterland geldt dat net nog wat meer. Het is immers de plek waar ik begon met golf, de baan waar ik nog altijd met veel plezier speel – en met mij vele anderen.

Nee, het is geen Hilversumsche of The International, om maar twee andersoortige banen te noemen. Op Waterland is niet alles tot in de puntjes verzorgd. Maar het is ook geen baan waar ballotage plaatsvindt of diepe zakken nodig zijn, afgevuld met veel geld. Een rondje van achttien holes speel je voor zo’n zestig euro, en voor zevenhonderd euro heb je al een jaarkaart waarmee je twee keer per week de wei in mag. Niet voor niets stond in de kop boven het artikel in Het Parool dat de baan een golfbaan voor het volk is. Het begrip 'laagdrempelig golf' lijkt uitgevonden voor (en door) de baan waar taxichauffeurs en dakdekkers zij aan zij aan de toog zitten met huisartsen en BN’ers, studenten en gepensioneerden. De baan bevindt zich op nauwelijks twintig minuten rijden van het centrum van de stad en op een kwartiertje lopen van de metrohalte. En hoewel hij pal aan de A10 ligt, grenst hij ook aan het landelijke Amsterdam-Noord en kijk je over de ringdijk kilometers ver weg.

'Natuurlijk, als je kijkt naar hoe de kaart van Amsterdam zich heeft ontwikkeld in de afgelopen honderd jaar, dan is het naïef om te denken dat er niet ook hier ooit gebouwd gaat worden', zegt Bleeker, waarbij hij verwijst naar de aantekening dat de grond van de baan nadrukkelijk niet bestemd is voor woningbouw. 'Maar dat zal niet op afzienbare termijn zijn en wordt misschien wel nog onwaarschijnlijker omdat we grenzen aan een Natura 2000-gebied. Daarbij komen er vanuit Europa eisen met betrekking tot landbouw en veehouderij op ons af die van toepassing zijn op het land dat hier pal aan grenst. Een groene buffer als onze baan is dan eigenlijk heel logisch.'

Wassink Smit, met hoorbaar onbegrip in zijn stem: 'De golfsport verjongt, en dat is goed om te zien. Maar onder zestigplussers is er geen andere sport die zoveel beoefend wordt. En uitgerekend zo'n plek wordt dan misschien gesloten.’ Bleeker, aanvullend: ‘Niet alleen het bewegen, maar ook het buiten zijn, het sociale aspect en het in de natuur zijn geeft enorm veel meerwaarde aan de golfsport. Ook sociaal-maatschappelijk kunnen we hier veel goeds doen. Mensen in beweging houden. Mensen uit een sociaal isolement houden. De mogelijkheden zijn legio.'

Kortzichtig beleid

Niets is voor eeuwig, alles gaat voorbij. Dat geldt voor mensen, dat geldt voor dingen, en dat geldt voor golfbanen. Zelden is iedereen daar blij mee, ook al is het soms vanzelfsprekend dat iets zijn tijd gehad heeft. Maar het komt ook voor dat het einde van iets juist tegen alle logica in lijkt te gaan. Het is precies die gedachte die telkens bij me opkomt als ik ergens lees dat een golfbaan in zijn voortbestaan bedreigd wordt. En niet omdat de baan niet rendeert of onvoldoende bezoekers trekt, maar omdat gemeentes en grondeigenaren de zo vrijvallende hectares op een andere manier beter of breder denken in te kunnen zetten. Dát golfbanen met hun grote ruimtebeslag die interesse wekken, is niet zo gek. Lange halen snel thuis. Maar in onze sterk vergrijzende samenleving, een samenleving waar groen onder druk staat bovendien, is juist het sluiten van golfbanen een bewijs van kortzichtig beleid. Waarom fairways inruilen voor voetbal- of hockeyvelden, die vaker wel dan niet kunstgras hebben? Weinig sporten zijn zo intensief bezig met duurzaam beheer als golf.

Een paar voorbeelden om dit te onderstrepen? Van de 750 bedreigde dier- en plantensoorten vinden meer dan 200 soorten bescherming op golfbanen. Op de gemiddelde golfbaan wordt zo'n veertig procent van het terrein gebruikt om te golfen en bestaat de overige zestig procent uit – al dan niet onderhouden – natuur. En nog vorig jaar sprak bioloog Luc Hoogenstein bij de lancering van de NGF-campagne 'Dat doen we natuurlijk' zijn verbazing en vreugde uit over de enorme biodiversiteit die hij tegen zijn verwachting in aantrof op de golfbaan waar hij tot voor kort nog nooit een stap had gezet.

De NGF zet zich al sinds 1994 actief in voor duurzaam beheer van golfbanen en het versterken van de biodiversiteit. Daarmee loopt golf voorop binnen de sportwereld. Maar kennelijk slaagt de sport er nog altijd onvoldoende in om die boodschap goed over het voetlicht te brengen. Uit een door de federatie uitgevoerd onderzoek uit 2023 kwam naar voren dat van niet-golfers slechts een minderheid (41 procent) de sport als groen ziet, om over duurzaamheid (27 procent) of zorg voor de natuur (29 procent) nog maar te zwijgen. Het is aannemelijk dat ook wethouders, gemeenteambtenaren en andere plannenmakers op die manier naar de sport kijken. Daarmee komt de belangstelling voor de grond van golfbanen niet alleen voort uit de noodzaak om ruimte te vinden, de beeldvorming van golf als milieubelastende sport voor de happy few helpt ook niet mee om de belangen te verdedigen. Een goede lobbyclub zou kunnen helpen. Waarom hoor je zelden tot nooit iemand zeggen dat die eindeloze reeks weilanden met weinig of geen natuurwaarde (ook wel 'grasfalt' genoemd) misschien wel een beetje kunnen inschikken en worden die te vuur en te zwaard verdedigd, terwijl de veel biodiversere golfbanen wel als 'doelwit' worden gezien?

Onderschatte waarde

Het is niet alleen de onderschatte natuurwaarde waarom plannen om golfbanen te sluiten de kop opsteken: het ruimtebeslag van golfbanen is groter dan die van een gemiddelde voetbalclub en als grond schaars is... Ook daar kun je echter gemakkelijk argumenten tegen inbrengen. Nee, er gaat niets boven een uitgestrekte golfbaan midden in de natuur, maar stadsbanen als Waterland weten dat het woekeren met de ruimte is en zijn vast en zeker bereid om mee te denken hoe de grond nóg efficiënter kan worden ingezet. Door meer activiteiten dan alleen golf te organiseren (footgolf, yoga, natuurwandelingen) en door hier en daar in te schikken als dat mogelijk is. De deuren sluiten is een grote ingreep, eentje die – uitzonderingen als Naarderbos daargelaten – zich zelden laat terugdraaien. Daarbij: waar moeten de ongeveer 25.000 bij de NGF geregistreerde golfers uit Amsterdam dan heen?

In een klein land als Nederland, met zijn gebrek aan beschikbare bouwgrond, staan grote terreinen als golfbanen aan de randen van de stad logischerwijs onder druk. Maar de waarde van golf voor de natuur, biodiversiteit, recreatie en gezondheid is onmogelijk te onderschatten. En toch is dat wat er gebeurt.