De Makers 1 - Alan Rijks: ‘Een sprong in het diepe’

Veel enthousiaste golfers, maar zeker golfbaanarchitecten, zullen er ‘last’ van hebben. Je wandelt of fietst ergens en plots valt je oog op een stukje landschap. Golfbaanarchitect Alan Rijks herkent het. Hij laat met grote regelmaat zijn hond Tickle uit op de Huizense heide en ja hoor, daar ligt-ie: de golfhole waar niets meer aan gedaan hoeft te worden. Ook duinlandschappen lenen zich er vaak voor. Zonder geschuif van grond zie je dat de dogleg al de juiste vorm heeft. Verkregen door ijstijden, erosie, ouderdom, wind en regen. Vlag op de green en spelen! Toch moeten landschappen in ons land vaak op nul beginnen, weet Rijks. Vergeleken met de platte pannenkoek die Nederland is, lijken heuvelachtiger gebieden in andere landen bevoordeeld tot het aanleggen van golfbanen. De architect spreekt uit ervaring. Hij herinrichtte over de grens maar bovenal in De Lage Landen meer dan 65 terreinen tot golfbaan.

Klik

Het eerste bezoek op uitnodiging van een initiatiefnemer is spannend. ‘Het is geen wichelroedelopen’, aldus Rijks, ‘maar het komt voor een deel op gevoel aan.’ Pas sinds de invoering van ‘de Atlas van Nederland’ is het duidelijk hoe de geschiedenis iedere hectare heeft gevormd. Topografie, hoogtelijnen, bodemsoorten, rivieren, polders, slootjes. Dit alles geeft de architect de basis voor zijn creatieve werk. Wat is er mogelijk? Op welke diepte kom ik grondwater tegen? Gaat het hier om zand (‘heerlijk’) of stopverfachtige klei (‘zonder aanpassing niet te doen’)?

Door de jaren heen renoveerde Rijks ook bestaande projecten. Of paste hij dingen aan. Of voerde hij verbeteringen door. Trots: ‘Ga maar kijken op Domburg. De erfafscheiding die er ligt, die duinen, die liggen er nu acht jaar. Maar het lijkt wel een eeuwigheid.’

Tijdens en na de eerste ontmoeting is de klik met de opdrachtgever belangrijk. Rijks: ‘Bij een diehard Feijenoord-fan wist ik dat ik na winst in De Kuip gemakkelijker zaken voor elkaar kreeg dan na verlies.’ Naast historie, budget en bodem is de band met de ontwikkelaar dus van groot belang. Wederzijds respect maar ook openstaan voor suggesties is de basis voor Rijks om tot iets goeds te komen. Hij vertelt een anekdote: ‘De heer Karel van Eerd van The Duke gunde me de vrijheid, maar toch… Hij had duidelijke, houtsnijdende wensen voor zijn business-concept. Hij was daarmee de eerste in Nederland. Hij begreep hoe hij zijn zakelijke klanten gelukkig kon maken met een mooie golfdag. Goed eten, goed zakendoen, lekker golfen. Zo wilde hij dat leden na dat ene glaasje wijn bij de lunch niet gelijk op hole 1 binnen driving distance een fairwaybunker zouden tegenkomen. “De handicap-25’er moet hier een prettige dag doormaken”, was het devies van de grondlegger van de huidige Jumbo. De man had niet per se een golfachtergrond, maar dit was commercieel goed bedacht.’

Speelbaar

Alan Rijks’ ambitie en doortastendheid kwamen al vroeg aan het licht. Na inschrijving werd hij voor de Nederlandse studierichting Tuin- en Landschapsarchitectuur uitgeloot. Samen met een gezelschap dat de loting ook niet had overleefd toog hij naar Brussel. Om daar na drie jaar diezelfde studie af te ronden. Na letterlijk zijn handen te hebben laten wapperen bij aannemer Fa. De Ridder in Soesterberg zocht hij zijn weg richting de architectuur. Golf was zijn sport en met zijn opgedane kennis over landschapsinrichting verkende hij de markt. Hij bezocht golfbaanarchitect Donald Steel in Engeland, maar ook Joan Dudok van Heel en Paul Rolin. Laatstgenoemde baron nam Alan onder zijn vleugels. ‘Het was een sprong in het diepe, want een opleiding tot golfbaanarchitect bestond er toen nog niet’, zegt Rijks.

Bij Rolin op Het Rijk van Nijmegen werd de basis gelegd onder wat Rijks’ carrière heeft gemaakt tot wat die nu is. Toch benaderde hij ‘het vak’ al snel op een andere wijze. ‘Oude architecten tekenden braaf achttien holes, maar ik bestudeerde eerst hoe je ruimtes het beste kon indelen. Waar kun je bomen neerzetten, zijn er oude historische watergangen, waar kun je lanen inplanten? Gebruik die en ga daaromheen de golfbaan bouwen. Da’s een ander concept: geef de natuur voorrang en vul het dan in. Ieder terrein biedt z’n kansen en die probeer ik te grijpen.’ Wat het golftechnische aspect betreft: Rijks probeert het eigenlijk overal speelbaar te maken voor alle windrichtingen en speelniveaus. ‘Het is heel gemakkelijk om onspeelbare, moeilijke situaties te creëren, maar het moet wel leuk blijven…’

Over moeilijkheidsgraad en schoonheid gesproken: er zijn twee holes die RIjks wel van zijn eigen tekentafel had willen presenteren. ‘De par 4 13de van Noordwijk. Prachtig gelegen met die luchten, de wind, de zon. Maar bovenal de wijze waarop deze is gebouwd. Je drive richting een landingsgebied en dan op naar de green. Ben je te kort door de wind, dan hou je een heel lastige chip over. Wat een uitdaging! ‘Als andere mooie hole noem ik graag de par 4 16de van De Hilversumsche. Op de tee is die zeldzaam mooi en heel ruim opgezet. Maar o, wat kan die je beetpakken. Die bunker zorgt namelijk voor optisch bedrog. Hij ligt niet vlak voor de green, maar dertig meter ervoor, en daar tuint bijna iedereen in. Om het af te maken: dennenbomen, heide… Het is allemaal zó mooi neergelegd.’ Aldus de absolute kenner, de absolute genieter.

Taal

Door de eeuwen heen, maar vooral in de voorbije decennia, is de aanleg van golfbanen sterk veranderd. ‘Hoe toch vroeger een architect als Harry Colt zonder luchtfoto’s en zonder hoogtekaarten een baan als bijvoorbeeld De Pan heeft kunnen ontwerpen. Ongelooflijk.’ Tegenwoordig zorgt gps voor de exacte nakoming van op tekening gemaakte afspraken. Drones vliegen over voordat een spade of een bak van een kraan de bodem heeft beroerd. Nadat er geduwd en geschoven is richting dogleg of hoog gelegen tees vliegt het apparaat nog een keer. En op ‘de kilo nauwkeurig’ wordt er gemeten hoeveel kubieke meters er zijn verzet. Maar de kunst en kunde van de vakmensen is doorslaggevend. Zij moeten de taal van de architect goed verstaan. Zij moeten ook het totaalplaatje kunnen beoordelen. ‘Zo zijn zichtlijnen ook heel belangrijk.’

De Texelse

Voor het eerst komt de locatie voor het interview met Rijks ter sprake: Golfbaan De Texelse. ‘Tijdens de aanleg en verbouwing hebben we hier zó veel rondgelopen: wat het oog ziet, bepaalt of het een succes wordt. Diverse tees op de al langer bestaande eerste 9-lus zijn verhoogd. Ga er staan en oordeel: het is prachtig geworden. Maar je moet het wel durven’, aldus een trotse Rijks.

De eerste relatief vlakke negen holes van De Texelse dateren uit 1997. Maar de wens tot een meer linksachtige 18 holes-baan bleef bestaan. Ook toen er een directiewisseling plaatsvond. En zo werden in 2014 de tweede 9 geopend. In alle eerlijkheid: de belevingssfeer is totaal anders dan van de eerste lus. De hectares grasland en bollengrond zijn omgevormd tot een Schots aandoend duinlandschap. Op aanwijzing van Rijks werd er meer dan 240.000 kubieke meter grond verzet, met resultaat. Nog weer later, in de winter van 2021/2022, werden de eerste negen holes stevig verbouwd, om meer aansluiting te krijgen met de populair geworden tweede 9. Ook de al langer bestaande par 3-baan werd op z’n kop gezet. En inmiddels staat er een nieuw ‘Hanenhuus’.

Dat de hand en mening van een golfbaanarchitect verdergaan dan gras en golf wordt hier aangetoond. Rijks’ hint om het clubhuis ietwat weg te draaien van de oorspronkelijk bedachte ligging was een topsuggestie. Hierdoor is de indruk van ‘het schilderij’ dat op je afkomt wanneer je het terras betreedt, immens. Koffie, een Texels Skuumkoppe of een maaltijd met zicht op meer dan alleen de greens 9 en 18 smaakt extra goed. Hoewel Rijks De Texelse niet per se zijn signature golfcourse noemt, gaat hij vanzelf iets rechterop zitten als het over de golfbaan in De Cocksdorp gaat. Ook omdat milieuverenigingen tevreden waren over hoeveel flora en fauna uiteindelijk is verkregen. Het is het meest waardevolle gebied van Texel geworden.

Hersenbrekers

Zoals Rijks fier over Texel spreekt, heeft hij ook speciale gevoelens voor de zevende hole van The Duke. Van de negen holes van (voorheen) Hooge Vorssel moesten aantrekkelijker achttien holes worden gecreëerd. Er werden diverse aangesloten stukjes land aangekocht, waardoor het een puzzel was om de routing logisch te krijgen. Rijks had zijn plannen zo goed als rond, maar hij kon één par 3 niet kwijt. Door ruimtegebrek waren lange hersenbrekers het gevolg. Totdat hij op een keer ’s nachts wakker werd en bedacht… ‘In die enorme vijver… Daar ga ik een eilandgreen maken. Met weinig grond was dat te realiseren. En zo ontstond op die golfbaan een van de meest spectaculaire holes. Hole 7 is de signature hole van The Duke. Het fluctueert enorm met het grondwater van de rivieren. Prachtig!’

Andere wereld

Buitenlandse avonturen waren er ook voor Rijks. Of, zoals hij zelf zegt: ‘Buitenland klinkt altijd leuk en interessant. Maar je komt letterlijk in een andere wereld terecht, waar andere, voor een Nederlander onbekende invloeden meespelen.’ Voor baron Rolin verwezenlijkte hij in Monastir, Tunesië een 27 holes-baan (Flamingo). Toen Rijks zich op de werkplek meldde, stond er tweehonderd man op hem te wachten. Het eerste wat Rijks deed, was de (enige) vent die Engels sprak laten weten nooit meer van zijn zijde te wijken.

Een andere door hem gerealiseerde baan ligt in China. Rijks kreeg een uitnodiging van een Nederlander die ‘ook wel eens in onderzeeërs deed’. Er bleek een stuk grond over in China waar een golfbaan op zou passen. 27 holes, een enorm hotel, 200 woningen, 2.000 appartementen. Iedere Chinees aldaar wilde op of rond de golfbaan wonen. Het leven van een architect hangt bij tijd en wijle aan een zijden draadje, vertelt Rijks. Op de vraag wat er nog zoal in de pijplijn zit, in binnen- en buitenland, fronst hij dan ook zijn wenkbrauwen. ‘Projecten starten voor ons vaak als verrassingen: je bent de onderste op de ladder. Bovenin zitten de opdrachtgevers. Zij hebben met politiek te maken, met verkiezingen, met hoe zij gronden kunnen verkrijgen. Hebben zij al geld verdiend of zijn ze afhankelijk van deals die nog moeten worden gemaakt? Dat is in Nederland allemaal beter te volgen, maar niets is zeker.’

Rijks spreekt zijn respect uit voor initiatiefnemers van golfbanen. ‘Zij die het durven, die ooit hebben bedacht: hier gaan we een golfbaan ontwikkelen. Zoals in Liemeer en in Dirkshorn, waar een paar mensen hun nek uitstaken. Doorzettingsvermogen en lange vergunningstrajecten leidden tot wat het nu is. Hulde aan hen!’

Alan Rijks realiseerde onder andere Golfbaan De Texelse, The Duke, Het Rijk van Nijmegen, Liemeer en St. Nicolaasga. Check voor al zijn projecten www.alanrijks.nl.